Dom z keramzytu

Keramzyt jest lekkim kruszywem budowlanym, wypalanym z gliny ilastej w piecach obrotowych w temperaturze ok. 1200 stopni C. Powstałe w ten sposób kuleczki gliny, pokryte twardą osłoną ceramiczną, mają doskonałe właściwości termoizolacyjne i akustyczne.

Z keramzytu można budować zarówno ściany zewnętrzne, jak i wewnętrzne, ściany konstrukcyjne i działowe, a także nadproża i stropy. Typowa ściana domu gotowego składa się w ok. 75% z keramzytu, w 15% z piasku i w 10% z cementu, służącego głównie jako spoiwo. Ściany mają grubość 150, 175, dzięki czemu uzyskuje się kilka procent dodatkowej powierzchni przy takim samym obrysie domu. Wysokość uzależniona jest od indywidualnego projektu.

(Przekrój typowego domu z keramzytu, fot. Praefa)

Ściany mają gotowe otwory okienne i drzwiowe o dowolnym kształcie. Nadproża wykonane są jako zespolone z elementem ściennym. Umożliwia to wykonanie nadproża z betonu konstrukcyjnego przy jednoczesnym zastosowaniu keramzytobetonu w pozostałej części.

Szkielet stalowy

Podstawę technologii lekkich konstrukcji szkieletowych stanowią przęsła cienkościenne skonstruowane z kształtowników. Kształtowniki są elementem konstrukcyjnym o dużej długości, stałym niewielkim przekroju poprzecznym i stosunkowo małym ciężarze. Mimo to są wystarczająco sztywne i wytrzymałe. Wykonane są najczęściej ze stali walcowanej lub giętej na zimno bądź są tłoczone w procesie ekstruzji z tworzywa sztucznego np. PVC.

(fot. AmTech)

Ze względu na parametry konstrukcyjne stali, kształtowniki doskonale zastępują stosowane dotąd w lekkich konstrukcjach szkieletowych drewno, a odporność na korozję wpływa na konkurencyjność wobec powszechnego budowania metodą tradycyjną, tj. murowaną.

Szkielet drewniany

Wyróżniamy trzy sposoby budowy domów szkieletowych: budowanie na placu budowy z tzw. “patyków”, budowanie z prefabrykantów przygotowywanych w fabryce lub budowanie z wielkowymiarowych modułów.

Ściany zewnętrzne budynku mogą być wznoszone w konstrukcji platformowej lub balonowej. Konstrukcja platformowa polega na tym, że poszczególne elementy wznosi się w kolejności zakończenia poszczególnych etapów, czyli najpierw strop nad piwnicą, ściany parteru, strop nad parterem, ściany kolejnej kondygnacji itp. Natomiast w konstrukcji balonowej najpierw wznosi się ściany zewnętrzne parteru i kolejnej kondygnacji, a potem montuje się strop nad parterem.

Ściany zewnętrzne składają się z poziomek podwaliny, pionowych słupków, przenoszących obciążenia ze stropów i dachu na fundamenty, oraz z podwójnego oczepu górnego. W konstrukcji ściany zewnętrznej znajdują się otwory drzwi zewnętrznych i otwory okienne, nad którymi należy zamontować nadproża złożone z dwóch pionowych elementów.

Więcej o technologii domów gotowych

Powód 1: Cegła jest długowieczna

Wykonana z cegieł elewacja, czyli zewnętrzna warstwa ściany, nie ma sobie równych, jeśli chodzi o trwałość. Eksperci budowlani oceniają, że ceglana elewacja to inwestycja nawet na sto lat. Fachowo wykonana elewacja nie będzie w tym czasie wymagać w zasadzie żadnych renowacji. Co więcej, mur licowy z warstwy cegieł przez cały okres użytkowania zachowa niezmienioną barwę, ponieważ cegła nie blaknie pod wpływem promieni słońca operujących na jej powierzchni. Długowieczność samej cegły idzie więc w parze z trwałością jej koloru, co wśród materiałów budowlanych jest rzadkością.

Powód 2: Cegła jest wytrzymała

Cegła to materiał, który utrzyma nawet najbardziej skomplikowaną i ciężką konstrukcję, nie straszne mu też żadne obciążenia statyczne. Dlatego ceramikę budowlaną poleca się w przypadku przegród, które podtrzymują dach nawet z najcięższych pokryć dachowych występujących na rynku. Dzięki specjalnym technologiom produkcji, cegły charakteryzują się bardzo wysoką wartością wytrzymałości na ściskanie. Przykładowo, klinkier ceramiczny Röben osiąga w tej dziedzinie wyniki powyżej 44 N/mm2.

Powód 3: Cegła akumuluje ciepło

Cegła charakteryzuje się dużą akumulacyjnością cieplną, co oznacza, że gromadzi ciepło i długo je utrzymuje. Optymalne parametry w tym zakresie osiągają ściany trójwarstwowe, z warstwą zewnętrzną w postaci muru licowego z cegły klinkierowej. Duża stabilność cieplna gwarantuje komfort użytkowania domu, gdyż nawet po wyłączeniu ogrzewania lub gwałtownym ochłodzeniu na zewnątrz, wnętrze jeszcze przez długi czas pozostaje ciepłe. Co więcej, dzięki wysokiej akumulacyjności cieplnej cegieł i innych ceramicznych materiałów wznoszeniowych, takich jak pustaki poryzowane, w murowanych domach zimą będzie ciepło, zaś w upalne lato pomieszczenia wypełni przyjemny chłód.

(Cegła Roben DURGAM perłowobiała, fot. Roben)

Powód 4: Cegła zapewnia estetykę

Wprawdzie o gustach się nie dyskutuje, ale trudno zaprzeczyć estetycznym walorom ceglanej elewacji. W przypadku pokrycia ściany zewnętrznej tynkiem, jedynym elementem, którym można wpływać na końcowe wrażenie wizualne, jest kolor. Cegła daje dużo większe możliwości aranżacyjne. Wygląd elewacji można kształtować nie tylko poprzez barwę klinkieru, ale także poprzez zastosowanie różnego rodzaju wiązania, koloru spoiny, czy struktury lica. Tradycyjny charakter domu podkreśli cegła licowa ręcznie formowana, podobna do wiekowego muru. Zupełnie inne wrażenie osiągnie inwestor, który zdecyduje się na gładki klinkier, nadający obiektowi nowoczesności. Zastosowanie spoiny w kolorze cegły daje efekt gładkiej, jednolitej powierzchni, natomiast biała fuga w zestawieniu z ciemniejszą cegłą wyróżni murowane elementy. Cegła pozwala na niczym nieograniczoną kreatywność – możliwe są nawet tak oryginalne rozwiązania, jak zastosowanie mozaiki barw i wzorów cegieł na jednej powierzchni ściany.

Powód 5: Cegła oznacza prestiż

Wysokie walory estetyczne oraz świetne parametry techniczne cegły sprawiają, że ekskluzywny styl budynków mieszkalnych i biurowych coraz częściej podkreślane są właśnie poprzez wykorzystanie na elewacji cegieł klinkierowych lub licowych. Podczas realizacji wielu dużych, prestiżowych inwestycji, takich jak centra handlowo-rozrywkowe, galerie oraz inne obiekty użyteczności publicznej sięga się po cegłę. Podobnie jest w przypadku domów jednorodzinnych -  dom z ceglaną elewacją to dobra inwestycja długoterminowa, ponieważ cegła podnosi wartość materialną całego budynku, co okaże się szczególnie istotne jeśli kiedyś zechcemy go sprzedać.

Powód 6: Cegła nie jest droga

Wymienioną wyżej długowieczność, wytrzymałość, estetykę i prestiż można zapewnić za naprawdę atrakcyjną cenę. Na początku inwestycji koszt zakupu cegieł jest może nieco wyższy niż alternatywnych warstw elewacyjnych, ale na inwestycję taką jak dom trzeba patrzeć perspektywicznie. Cegła nie wymaga dodatkowych wydatków eksploatacyjnych, w przeciwieństwie do tynku i powłoki malarskiej, które trzeba odświeżać i malować co kilka lat. A koszty każdorazowego malowania, powtarzane przez okres kilkudziesięciu czy nawet stu lat użytkowania elewacji, znacznie przewyższą jednorazowy wydatek na cegły.

Powód 7: Cegła się nie brudzi

Ceglana elewacja jest bardzo praktyczna i między innymi dlatego nie wymaga konserwacji, że nie wnika w nią ani brud ani kurz. Wszelkie zabrudzenia z muru licowego zmyje po prostu deszcz lub możemy zrobić to sami, polewając elewację czystą wodą. Trzeba jednak pamiętać, by podczas budowy nie używać wapna, by na elewacji nie powstały białe zacieki, tzw. wykwity. Rzetelne wykonawstwo, ochrona cegieł przed wilgocią w czasie budowy oraz zastosowanie specjalnej zaprawy do klinkieru sprawią, że elewacja pozostanie czysta i wolna od wykwitów przez długie lata.

(Cegła Roben cieniowana gładka, fot. Roben)

Powód 8: Cegła zapewnia bezpieczeństwo

Murowane domy wywołują poczucie bezpieczeństwa, kojarzone z tradycyjną cegłą. Za murami z dobrej cegły każdy poczuje się pewnie i bezpiecznie. Bezpieczeństwo mieszkańcom gwarantuje przede wszystkim ognioodporność ceglanej elewacji.

Powód 9: Cegła jest odporna na działanie czynników atmosferycznych

Ze względu na bardzo niską nasiąkliwość (np. ok. 5% w przypadku cegły Röben czerwonej gładkiej), cegły klinkierowe są odporne na wnikanie wody. Dzięki temu nie straszne im żadne warunki atmosferyczne, ani nawet najcięższe mrozy. Cegła poza czynnikami atmosferycznymi jest odporna również na korozję biologiczną oraz działanie czynników chemicznych, m.in. kwasów. Tajemnica odporności cegły tkwi w doborze wysokiej jakości gliny, wypalanej według specjalnie do tego przystosowanego procesu produkcji.

Powód 10: Cegła jest odporna na uszkodzenia mechaniczne

Ile razy zdarzało się, że po postawieniu czegoś przy otynkowanej ścianie zostały na niej ślady w postaci odprysków lub rys? W przypadku ceglanej elewacji nam to nie grozi. Jest ona twarda i w normalnych użytkowych warunkach nie jest łatwo ją zarysować lub w inny sposób uszkodzić. Z tego powodu nawet jeśli inwestor zdecyduje się na elewację z innych materiałów, miejsca szczególnie podatne na uszkodzenia, takie jak narożniki i część cokołowa, zaleca się wykończyć cegłą.

Powód 11: Cegła jest produkowana z naturalnych surowców

Cegła to najbardziej naturalny budulec, wypalany z naturalnych surowców – gliny zmieszanej z kwarcem i innymi minerałami. Dzięki temu od setek lat zapewnia zdrowy, naturalny mikroklimat murowanych z niej budynków. Jest to bardzo ważna zaleta – mieszkańcy domów wzniesionych z naturalnych budulców nie będą nigdy drżeli o zdrowie swoje i swoich dzieci tak jak np. osoby posiadające dachy z eternitu.

Powód 12: Cegła jest wszechstronna

Bez względu na to, czy koncepcja architekta opiera się na stylu tradycyjnym, nowoczesnym, czy postindustrialnym, do każdego z nich można dobrać odpowiedni rodzaj oraz barwę cegły. Cegła jest wykorzystywana w budownictwie różnych rodzajów – ceglana elewacja świetnie sprawdzi się zarówno na małych domach jednorodzinnych, jak i ogromnych budynkach użyteczności publicznej. Przy użyciu cegły muruje się też ogrodzenia i inne elementy małej architektury, jak altany, ławki, miejsca grillowe. Cegłą można również wykończyć elementy wystroju wnętrz, np. kominek czy fragmenty ścian, a nawet regały. Jedynym ograniczeniem jest tu wyobraźnia projektanta.

Zdjęcia zamieszczone w artykule – Röben

Dlaczego warto budować z silikatu? Dlatego, że technologia ta nie stawia ograniczeń budowli: kształtu, wielkości, rodzaju pomieszczeń, tynków, fasad, itp. Inwestor może dowolnie kształtować architekturę domu.

Warto również wspomnieć, że dzięki zaawansowanej technologii produkcji silikatu, duża jego gęstość właściwa sprawia, że silikaty są materiałem bardzo dobrze pochłaniającym dźwięk. Są również materiałem całkowicie niepalnym – nawet w temperaturze ponad 600 stopni Celsjusza silikat się nie zwęgli i nie rozpadnie.

Mur z silikatów tworzy „oddychającą” przegrodę, nie występują w niej zjawiska kondensacji pary wodnej i zawilgocenia. Ponadto, wapno w silikacie wchodzi w reakcję z dwutlenkiem węgla z powietrza. W tym procesie powstaje węglan wapna, który zwiększa wytrzymałość silikatu. Za jednym zamachem mamy w naszym domu lepsze powietrze i mocniejsze ściany.

(murowanie tradycyjne)

(murowanie na suchy styk)

Silikaty znakomicie nadają się na ściany zewnętrzne. Są materiałem całkowicie mrozoodpornym. Technologia produkcji zapewnia uzyskanie wysokiej dokładności wymiarów (poniżej 2 mm), co znakomicie ułatwia prace murarskie i redukuje koszty wykończenia ścian.

(murowanie na pióro-wpust)

(murowanie na klej)

Wyroby silikatowe ze względu na wysoką wytrzymałość na ściskanie z powodzeniem mogą być stosowane również do wykonywania ścian fundamentowych budynków. Wykonanie ścian piwnic z cegieł i bloczków silikatowych daje gwarancję wysokiej trwałości oraz jednocześnie oszczędności, z uwagi na niski koszt materiałów silikatowych oraz brak konieczności ich tynkowania.

Jakie budynki można wznosić z silikatu?

(Budownictwo jednorodzinne)

Dzięki takim właściwościom, jak wysoka wytrzymałość, bardzo dobra izolacyjność akustyczna, termiczna i wysoka ognioodporność, silikat może być wykorzystany do wnoszenia obiektów o różnym przeznaczeniu. Należą do nich:

• budownictwo mieszkaniowe jednorodzinne i wielorodzinne
• budownictwo przemysłowe, rolnicze, budownictwo użyteczności publicznej,
• a także tzw. mała architektura.

(Budownictwo wielorodzinne)

Silikat jest materiałem budowlanym charakteryzującym się bardzo wysoką (do 25 MPa) wytrzymałością na ściskanie, a jest możliwość produkcji w jeszcze większych wytrzymałościach 30-35 MPa. Dlatego jest odpowiednim materiałem do budowy wysokich budynków i budowli o różnorodnym przeznaczeniu. Warto wiedzieć, że z silikatu można budować do 11 kondygnacji.

Z silikatu powstało także wiele obiektów rolniczych typu chlewnie czy obory. Budynek wybudowany z silikatu posiada bardzo dobry i przyjemny mikroklimat dla zwierząt i ludzi, utrzymuje się w nim możliwie stała temperatura i wilgotność w określonych granicach. Wyroby wapienno-piaskowe są materiałem bardzo wytrzymałym i odpornym na warunki atmosferyczne. Ponadto jest to materiał twardszy od innych, co ma duże znaczenie w przypadku budowli chlewni. Zwierzęta te mają to do siebie, że lubią podskubywać i gryźć ściany budynku, w którym są trzymane. Udowodniono, że wówczas ze ścianami z silikatu nic się nie dzieje – czyli materiał sprawdza się.

Izolacja termiczna ścian z silikatu

Silikat, w połączeniu z wełną lub styropianem, zapewni doskonałą i tanią izolację termiczną. Przy zastosowaniu odpowiedniej warstwy ociepleniowej, silikat spełnia wszelkie wymagania stawiane ścianom zewnętrznym o podwyższonej izolacyjności termicznej, a także wymagania nowoczesnego materiału stawiane przez inwestora.

Faktem jest, iż Fundacja Poszanowania Energii wskazuje silikat jako najlepszy materiał na ściany nośne i działowe przy zastosowaniu odpowiedniej warstwy ocieplającej.

Ponadto połączenie wapna z piaskiem dało materiał, który aktywnie wpływa na mikroklimat pomieszczeń. Silikat dzięki dużej masie objętościowej potrafi zakumulować duże ilości ciepła. Nadmiar ciepła z pomieszczenia jest magazynowany, a potem, gdy jest chłodniej, ciepło jest oddawane do otoczenia. Na tej samej zasadzie silikat reguluje wilgotność powietrza w pomieszczeniu.

Zdjęcia z realizacji: Silikaty-Białystok

Jeśli ściany budowaliśmy z elementów ceramicznych, najlepiej z tego
właśnie rodzaju elementów wykonać nadproża. Dawniej wykonywało się je z
cegły, układanej na szalunkach i zbrojonej prętami lub bednarką. Z
cegieł do dziś wykonuje się nadproża nad otworami o nietypowych (np.
łukowych) kształtach.

Dziś producenci oferują nam gotowe, prostsze rozwiązania. Ze względu na
dużą ich różnorodność trudno określić ich dokładne parametry.

Można jednak wyodrębnić kilka podstawowych typów:

• kształtki nadprożowe

Są to ceramiczne elementy w kształcie litery „U”. Pełnią
funkcję deskowania dla wykonywanego na budowie rdzenia żelbetowego,
pozwalając jednocześnie na zachowanie jednolitego materiału na elewacji
ściany. Jako że zwykle są rozwiązaniem systemowym, ich wymiary można
dobrać do grubości ściany.

W przypadku gdy kształtki te nie zapewniają właściwej izolacyjności
nadproża, a nie przewiduje się ocieplenia całej ściany od zewnątrz,
warstwę izolacji termicznej można umieścić wewnątrz kształtek.

Kształtki te pod względem wytrzymałościowym i akustycznym w niczym nie ustępują podstawowym elementom ściennym.

Ludger Krogmann – Tłumaczył Andrzej Machalski

Chomąta ze stali płaskiej są to kształtki z blachy stalowej o hakowatym wycięciu. Są stosowane z reguły jako połączenia – wytrzymałe na rozciąganie – belek drewnianych z elementami żelbetowymi (rys. 1) lub nośnymi elementami stalowymi (rys. 2).

Chomąta ze stali płaskiej są wyrabiane z ocynkowanej blachy stalowej (stal St 3) o grubości 3 i 4 mm.
Mocowanie odbywa się zasadniczo gwoździowkrętami danego producenta chomąt, przy zachowaniu brzegowych odstępów gwoździ według norm. Minimalna szerokość belki pokazana jest na rysunku 2, gdzie s – głębokość wbijania gwoździ, na przykład 40, 50 mm.

Gżtz Krahl
Tłumaczył Roman Benedykciuk

Dietmar Klausen
Tłumaczył Bronisław Bartkiewicz

Ściany ze słupami metalowymi są to ściany montowane z płyt gipsowo – kartonowych (DIN 18 800) z konstrukcją podtrzymującą z profili z blachy stalowej, które mogą być montowane na placu budowy jako nienośne ściany wewnętrzne (działowe).

Wykonanie
Ściany pojedyncze: konstrukcja podtrzymująca ze słupami ustawionymi w jednej płaszczyźnie i obustronną okładziną z płyt gipsowo – kartonowych.

Ściany podwójne: konstrukcja podtrzymująca ze słupami ustawionymi w dwóch równoległych płaszczyznach i obustronną okładziną z płyt gipsowo – kartonowych.

Wolno stojące ściany klejone: konstrukcja podtrzymująca ze słupami ustawionymi w jednej płaszczyźnie i jednostronnym pokryciem okładziną z płyt gipsowo – kartonowych.

Wskazówki praktyczne – Konstrukcja
Profile z blachy stalowej łączone są z płytami za pomocą złączy mechanicznych.Rozstaw osi profili powinien być większy od 62,5 cm. Okładziny jedno- lub dwuwarstwowe. Szczeliny dylatacyjne konstrukcji przenoszą się również na ścianki działowe. Materiały izolacyjne należy dobierać zgodnie z wymaganiami ochrony przeciwpożarowej, dźwiekochłonnej i cieplnej i wbudowywać je w ścianę lub w okładzinę. Mocowanie ścian do przyległych elementów budowlanych – na połączenia sztywne lub przesuwne (rozstaw mocowań poniżej 1 m; przy mocowaniach bocznych ??3 punkty mocowania

Ściany mogą być obciążane na zginanie tylko poniżej 1,5 kN/m długości ściany, ściany klejone – poniżej 0,4 kN/m długości ściany. Obciążenie na zginanie poniżej 0,4 kN/m (np. lekkie regały na książki, szafy w ścianach) mogą być włączane w dowolnym miejscu ściany lub okładziny.

Obciążenia zginające w granicach 0,4 – 0,7 kN/m w ścianach działowych z okładziną pojedynczą i podwójną mogą być przyłożone w dowolnym miejscu ściany, jeśli ta okładzina ma grubość minimum 18 mm, a szeregi słupów w ścianach podójnych są ze sobą połączone w sposób odporny na rozciąganie (np przy pomocy łączników).

Przy obciążeniu na zginanie w granicach 0,7 – 1,5 kN/m zawieszane na ścianie miski ustępowe, umywalki, boilery należy połączyć z konstrukcją podtrzymującą za pomocą specjalnych elementów (np. belki poprzeczne, słupy nośne).

W obszarze otworów ściennych (np. drzwi i okna) należy pomiędzy słupami umieścić rygle, które usztywniają konstrukcję podtrzymującą.

Ściany na słupach metalowych wykazują wysoką odporność ogniową i w zależności od wykonania mogą być zakwalifikowane do klasy odporności ogniowej F 30, F60 lub F90.

Tłumienie drgań powietrza jest wysokie (przy tak relatywnie niskim ciężarze ściany), zwłaszcza przy ścianach z podwójną okładziną.

Literatura
DIN 18 183. Montagew-nde aus Gipskartonplatten; Ausf.hrung von Metallst-nderw-nden (Ściany montowane z płyt gipsowo-kartonowych.Wykonanie ścian ze słupami metalowymi).
DIN 18 180. Gipskartonplatten; Arten, Anforderungen, Pr.fungen (Płyty gipsowo-kartonowe. Rodzaje, wymaganie, badanie).
DIN 18 181. Gipskartonplatten im Hochbau; Grundlagen f.r die Verarbeitung (Płyty gipsowo-kartonowe w budownictwie. Zasady obrabiania).
DIN 18 182. Zubehżr f.r die Verarbeitung von Gipskartonplatten; Profile aus Stahlblech (Wyposażenie do obrabiania płyt gipsowo-kartonowych. Profile z blachy stalowej).

Heinz Freudenburg – Tłumaczył Bronisław Bartkiewicz

Heinz Freudenburg – Tłumaczył Bronisław Bartkiewicz

Jedna warstwa muru składa się z cegieł, ułożonych przy zachowaniu ścisłych zasad wzajemnego wiązania. W drugiej warstwie “rolce” cegły ustawione są na ich wąskiej krawędzi (główce). W wyniku takiego układu w odniesieniu do każdej cegły uzyskuje się wysoką spoinę pionową i krótką spoinę podłużną.

Rolkę leżącą stosuje się zasadniczo jako górną, wieńczącą warstwę wolno stojących murków ogrodzeniowych i wsporczych oraz występów murów nie pokrytych dachem, balustrad, gzymsów i murów szczytowych. Może ona być również stosowana przy większych występach murów cokołowych, w podporach o niedużej rozpiętości i jako warstwa ozdobna na powierzchniach okładzinowych oraz przy formowaniu gzymsów. Przy budowie dróg i ulic stosuje się bruk w postaci rolki leżącej, najczęściej wykonywany z klinkieru – zalecany w miejscach o dużym obciążeniu.

Wskazówki praktyczne
Przy wykonywaniu zakończeń murów, które narażone są bezpośrednio na zmienne warunki atmosferyczne, należy stosować wyłącznie cegłę, która w normie jakościowej ma potwierdzoną mrozoodporność. Szczególnie nadają się tu cegły wchłaniające niewielkie ilości wody. Widoczne szczeliny pomiędzy cegłami należy starannie wypełnić zaprawą i ukształtować tak, aby osiągnąć trwałe połączenie pomiędzy cegłami. Górna powierzchnia warstwy powinna być układana ze spadkiem ok. 2% w kierunku krawędzi zewnętrznej (dach jednospadowy) w celu łatwiejszego odpływu wody. Przy podwyższonym narażeniu na opady deszczu, np. w miejscach odsłoniętych, zwieńczenia muru i balustrad w obiektach widokowych zaleca się pokrywać materiałem w pełni szczelnym, jak np. blacha ocynkowana lub miedziana, lub płytami kamiennymi. Pokrycie powinno wystawać na zewnątrz co najmniej po 5 cm i mieć okapy.

W celu ukształtowania naroży i zakończeń wprowadza się z reguły dwie warstwy cegieł na płask.

Literatura
PN-87/B-03002. Konstrukcje murowe. Obliczenia statyczne i projektowanie.
PN-B-10020. Roboty murowe z cegły. Wymagania i badania przy odbiorze (obow. od 1.1.1969).
SCHIELD AS. i in.: Słabe miejsca w budynkach, tom II. Ściany zewnętrzne i połączenia okienne.

Heinz Freudenburg
Tłumaczył Bronisław Bartkiewicz