Profile do tynków mogą być wykonane z metalu lub z metalu z powłoką z PVC.
Profile do tynków wewnętrznych wyrabia się przeważnie z ocynkowanego metalu lub z aluminium.
Do pomieszczeń wilgotnych oferuje się profile ze stali nierdzewnej.
Profile ze stali zwykłej przeznaczone do tynków zewnętrznych mają grubszą powłokę cynkową niż profile do tynków wewnętrznych. Do tynków zewnętrznych stosuje się też profile ze stali nierdzewnej oraz profile powlekane powłoką z PVC.

Profile (listwy) do zwykłych tynków dzielą się na:

profile do ochrony krawędzi (listwy narożne),

profile do przykrycia szczelin dylatacyjnych,

profile zaczynające i kończące tynk,

profile do tzw. tynków pospiesznych,

profile do tynków ciepłochronnych.
Z wyjątkiem listew narożnych, profile tynkowe mocuje się na plackach zaprawy rozmieszczonych w odstępach 40-60 cm.
W robotach wewnętrznych profile mocuje się na zaprawie zawierającej gips, a na elewacjach – na zaprawie zawierającej cement.
W razie dłuższego działania wilgoci, nawet cynk jest atakowany przez zaprawę gipsową, dlatego zaleca się krótki okres wysychania.
Listwy narożne mocuje się do muru na przesuwne kotewki śrubowe. Listwy te mają grubość blachy 2-3 mm, natomiast powłokę z PVC 4 mm. Zakłada się je na bardziej zagrożonych narożach, narażonych na uderzenia.
W przypadku tynków ciepłochronnych grubości ponad 60 mm, profile wymagają zakładania specjalnych kabłąków usztywniających, aby zapobiec ich przekręceniu się.
Profile do tzw. tynków pospiesznych zakłada się tam, gdzie stawia się wyższe wymagania co do równości powierzchni, na przykład w przypadku podłoża pod glazurę.
Profile rozpoczynające i kończące tynk umieszcza się tam, gdzie tynk styka się z innymi materiałami. Z jednej strony zapobiega się przez to rysom, z drugiej – powstaje dobrze wyglądający, “czysty” styk.
Profile do szczelin dylatacyjnych zakłada się w obrębie tego rodzaju dylatacji. Mogą one być dwuczęściowe i wówczas tak wbudowane, aby pomiędzy częściami był dostateczny luz. Dzięki temu pozostawia się swobodę ruchów bez zgniatania tynku w strefie profilu.
Jednoczęściowe profile do szczelin dylatacyjnych mają w środku ruchomą część z gumy. Ta ruchoma część może mieć szerokość 20-30 mm.
W przypadku profili z powłoką z PVC nie należy jej otynkowywać, gdyż na dłuższą metę nie zachowa się przyczepności tynku do powłoki.
Natomiast kierunkowe kątowniki druciane w tynku zewnętrznym powinno się przykryć tynkiem na 5 mm dla zapobieżenia ich rdzewieniu.

Literatura
PN-70/B-10100. Roboty tynkowe. Tynki zwykłe. Wymagania i badania przy odbiorze.

Dodatki i środki wiążące
Tynk drapany zawiera znaczną ilość dodatków, jak np. grys marmurowy, grys wapienny, marmur i wapień drobno mielony oraz kwarc. Jako środki wiążące stosuje się najczęściej wapno gaszone, biały cement, a w przypadku tynków kolorowych – dodatkowo światłotrwałe pigmenty. Poza tymi składnikami podstawowymi dodaje się jeszcze spieniaczy, środków hydrofobowych i poprawiających przyczepność.

Zaprawy do tynku drapanego przygotowywuje się fabrycznie. Dostarczane są głównie w opakowaniach. Możliwa jest również dostawa luzem.

Tynk drapany można nanosić jako zewnętrzny na podkład wapienno-cementowy lub na tynk tłumiący. Tak jak zwykłe tynki nanosi się go warstwą grubości 15 mm. Po wystarczającym związaniu z podłożem nadmiar zdrapuje się deską z gwoździami do końcowej grubości 10 mm.

Jednowarstwowe tynki drapane nanoszono pierwotnie warstwą grubości 20 – 25 mm. Po zdrapaniu pozostała grubość powinna wynosić 15 mm. Minimalna grubość 10 mm powinna występować tylko sporadycznie.

W przypadku murów mieszanych, zależnie od wymagań producenta, przed wykonaniem tynku drapanego należy nałożyć podkład metodą natryskową, w celu uzyskania równomiernego odsysania wody.

Przy nanoszeniu tynków drapanych nie występuje na powierzchni nadmiar środka wiążącego, stwarzającego nadmierne napięcia. Dzięki wystającym z powierzchni ziarnom powstaje charakterystyczna struktura tynku.

Tynków drapanych nie uznaje się za wadliwe, jeżeli przy zacieraniu ręką niektóre ziarna są odrywane.

Tynków drapanych nie należy wykonywać przy temperaturze poniżej 5 !C.

Tynki te produkuje się w wielu kolorach.

Literatura
PN-70/B-10100. Roboty tynkowe. Tynki zwykłe. Wymagania i badania przy odbiorze.
PN-65/B-10101. Roboty tynkowe. Tynki szlachetne. Wymagania i badania techniczne przy odbiorze.
Tynk elewacyjny. Aprobaty techniczne nr 2427/96-AT-15, 2682/97-AT-15, 2746/97-AT-15, 2484/97-AT-15 Instytutu Techniki Budowlanej. Katalog 1998, Warszawa.

Tynk zewnętrzny służy przede wszystkim do ochrony ścian zewnętrznych przed czynnikami atmosferycznymi. Z reguły jest on nanoszony dwuwarstwowo, musi być przynajmniej “wstrzymujący” wodę i mieć minimalną grubość 20 mm. Dalsze miarodajne funkcje tynku zewnętrznego to optyczne ukształtowanie elewacji i polepszenie izolacyjności cieplnej. Wymagania ogólne wobec tynku zewnętrznego, systemów tynków i wykonania podane są w normach.

Literatura
PN-70/B-10100. Roboty tynkowe. Tynki zwykłe. Wymagania i badania przy odbiorze.
Warunki techniczne wykonania i odbioru robót budowlano-montażowych. Tom I Budownictwo ogólne, część 4. Arkady, Warszawa 1990.
DIN 18550. Teil 1 Putz, Begriffe und Anforderungen (Tynk, pojęcia i wymagania).
DIN 18550. Teil 2 Putz, Putze aus Mżrteln mit mineralischen Bindemitteln (Tynk, tynki z zapraw na spoiwach mineralnych).

Wytrzymałości na ściskanie
Tynki zewnętrzne cokołowe muszą być wystarczająco mocne, mało ssące wodę i odporne na kombinowane działanie wilgoci i mrozu.

Na betonie i cegłach murowych o wytrzymałości na ściskanie ponad 6 N/mm 2 wymagana jest zaprawa cementowa o minimalnej wytrzymałości na ściskanie 10 N/mm 2 . Zaprawy cementowe dają mocną i niessącą warstwę tynkową, lecz także sztywną.

W przypadku muru o wytrzymałości na ściskanie poniżej 5 N/mm 2 , nie zaleca się stosowania tynku cementowego. Dla takich murów jest dopuszczalne stosowanie zaprawy wapienno-cementowej o minimalnej wytrzymałości na ściskanie 5 N/mm 2 . Ponadto musi ona spełniać wymagania stawiane tynkom nie zwilżającym wody.

Wysokość
Tynk zewnętrzny cokołowy powinien mieć z reguły wysokość 30 cm, mierzoną od poziomu ostatecznie ukształtowanej powierzchni terenu (wysokość rozprysku wody).

Przy podłożu tynkowym w postaci betonu o strukturze zamkniętej, można jeszcze tylko zastosować tynk z żywicą syntetyczną (P org 1).

Jeżeli podłożem są materiały termoizolacyjne, np. płyty z wytłaczanego polistyrenu, to za sprawdzoną metodę należy uważać następujące wykonanie tynku:

pełnopowierzchniowe nałożenie cienkiej warstwy zaprawy wzmacniającej i ułożenie w niej welonu szklanego, odpornego na alkalia,

po wystarczającym związaniu tej pierwszej warstwy co najmniej jeden dzień – w ten sam sposób nakłada się drugą warstwę i wyrównuje,

po wystarczającym związaniu – co najmniej tydzień można położyć narzut.

Aby odizolować wilgoć od tynku, w miarę możności kładzie się między nim a ziemią folię gruzełkową.

Tynki zewnętrzne
Przeciętna grubość tynku wynosi 20 mm, a minimalna dopuszczalna grubość 15 mm. Jednowarstwowe tynki niezwilżalne wodą z fabrycznej zaprawy powinny mieć na powierzchniach zewnętrznych (tynki zewnętrzne) przeciętną grubość 15 mm. Minimalna grubość wynosi 10 mm. Dopuszczalne, minimalne grubości tynku mogą występować jedynie w pojedynczych miejscach. Tynki ciepłochronne powinny mieć minimalną grubością 20 mm, a maksymalną 100 mm.

Tynki wewnętrzne
Jeżeli zaprawę wytworzono na budowie, to grubość tynku wynosi 15 mm (dopuszczalna grubość minimalna 10 mm). W przypadku jednowarstwowych tynków wewnętrznych z fabrycznej zaprawy suchej grubość 10 mm jest wystarczająca (dopuszczalna grubość minimalna 5 mm). Na lekkich płytach budowlanych z wełny drzewnej lub wielowarstwowych, przeciętna grubość tynku powinna wynosić 15 mm, nawet przy użyciu jednowarstwowych zapraw fabrycznych. Ewentualna obrzutka (szpryc) nie jest wliczana.

Siatka Rabitza (jako nośnik tynku) powinna być od strony widocznej przykryta tynkiem grubości co najmniej 15 mm.

Literatura
LENKIEWICZ W., URBAN Z.: Roboty tynkowe. Poradnik. Arkady, Warszawa 1970.
Warunki techniczne wykonania i odbioru robót budowlano-montażowych. Tom I Budownictwo ogólne, część 4. Arkady, Warszawa 1990.
PN-70/B-10100. Roboty tynkowe. Tynki zwykłe. Wymagania i badania przy odbiorze.
PN-91/B-10125. Suche mieszanki do tynków szlachetnych oraz lastryka na spoiwie hydraulicznym.
PN-97/B-10106. Tynki i zaprawy budowlane. Masy tynkarskie do wypraw pocienionych.
PN-90/B-14501. Zaprawy budowlane zwykłe.
Tynk. Aprobaty techniczne – 22 numery aprobat Instytutu Techniki Budowlanej. Katalog 1999, Warszawa.
Zaprawa tynkarska. Aprobaty techniczne – 14 numerów aprobat Instytutu Techniki Budowlanej. Katalog 1999, Warszawa.

Fabrycznie wyrabiana zaprawa szlachetna jest to tak zwana sucha zaprawa mineralna, biała lub kolorowa, służąca do wykonywania wierzchnich warstw tynku (narzutów) lub tynków jednowarstwowych. Produkuje się ją według norm. Odpowiada ona przeważnie grupie zapraw wapiennych. W fabrykach zapraw szlachetnych czyste kruszywa, na przykład kwarc, marmur, biały grysik kamienny, mączka wapienna – miesza się jednorodnie z wypróbowanymi spoiwami mineralnymi i pigmentami odpornymi na światło. Zaprawie szlachetnej już w fabryce nadaje się właściwości hydrofobowe (niezwilżalność). Do suchej zaprawy dodaje się – dla lepszego układania między innymi domieszki: napowietrzające, zatrzymujące wodę i polepszające przyczepność.

Do suchej zaprawy dodaje się na budowie jedynie czystą wodę wodociągową i miesza do wymaganej konsystencji. Zaprawy szlachetne można układać zarówno ręcznie, jak i maszynowo (agregatami tynkarskimi). Zależnie od typu agregatu można transportować i natryskiwać zaprawę z kruszywem o wielkości ziaren do 8 mm. Tynki o większych ziarnach narzuca się ręcznie.

Zaprawy szlachetne są do nabycia dla następujących rodzajów tynku:

tynk zacierany,

tynk narzucany kielnią,

tynk natryskiwany,

tynk dziobany (drapany).

Ten ostatni rodzaj może być układany jednowarstwowo, to znaczy nie potrzebuje obrzutki, chyba że instrukcja fabryczna wymaga podłoża z istniejącej już obrzutki.

Zaprawy szlachetne barwione mogą wysychać niejednakowo pod względem barwy – przy odmiennych podłożach tynku, niekorzystnych warunkach pogodowych. Aby uzyskać jednolity odcień barwy w przypadku zapraw szlachetnych barwionych, należy – z wyjątkiem tynku drapanego przewidzieć systemowo zalecone wymalowanie.

Zaprawy szlachetne nadają się zarówno do robót wewnętrznych, jaki na zewnątrz. Nie należy ich jednak układać w temperaturach poniżej +5 !C.

Literatura
LENKIEWICZ W., URBAN Z.: Roboty tynkowe. Poradnik. Arkady, Warszawa 1970.
Warunki techniczne wykonania i odbioru robót budowlano-montażowych. Tom I Budownictwo ogólne, część 4. Arkady, Warszawa 1990.
PN-65/B-10101. Tynki szlachetne. Wymagania i badania techniczne przy odbiorze.
PN-91/B-10125. Suche mieszanki do tynków szlachetnych oraz lastryka na spoiwie hydraulicznym.
DIN 18557. Werkmżrtel. Herstellung, fberwachung und Lieferung (Zaprawy fabryczne. Produkcja, kontrola jakości i dostawa).

Zaprawy tynkarskie dzieli się, zależnie od ich właściwości (rodzaj spoiwa i wytrzymałość na ściskanie), na grupy. Klasyfikacja zapraw tynkarskich przedstawia się następująco:

Wskazówki praktyczne
Obecnie większość tynków wykonuje się z fabrycznych zapraw suchych. Przy przemyślanym i fachowym układaniu zawsze osiąga się wymagane właściwości tynku. W przypadku zapraw sporządzanych na budowie (niefabrycznych), proporcje mieszanej zaprawy powinny odpowiadać wymaganiom norm. W ten sposób wymagania stawiane określonej grupie zaprawy tynkarskiej da się wypełnić bez trudu. Naturalnie właściwości tynku nie zależą wyłącznie od składu zaprawy, lecz także od wielu czynników występujących podczas jej wykonywania, układania i twardnienia.

Literatura
Warunki techniczne wykonania i odbioru robót budowlano-montażowych. Tom I Budownictwo ogólne, część 4. Arkady, Warszawa 1990.
PN-97/B-10106. Tynki i zaprawy budowlane. Masy tynkarskie do wypraw pocienionych.
PN-90/B-14501. Zaprawy budowlane zwykłe.
Tynk. Aprobaty techniczne – 22 numery aprobat Instytutu Techniki Budowlanej. Katalog 1999, Warszawa.
Zaprawa tynkarska. Aprobaty techniczne – 14 numerów aprobat Instytutu Techniki Budowlanej. Katalog 1999, Warszawa.
DIN 18550-1. Putz. Begriffe und Anforderungen (Tynk. Pojęcia i wymagania).
DIN 18550-2. Putz. Putze aus Mżrteln mit mineralischen Bindemitteln. Ausf.hrung (Tynk. Tynki z zapraw na spoiwach mineralnych. Wykonanie).
DIN 18557. Werkmżrtel. Herstellung, fberwachung, Lieferung (Zaprawy fabryczne. Produkcja, kontrola jakości, dostarczanie).

Tynki lekkie to tynki mineralnie związane, o ograniczonej gęstości objętościowej, zawierające kruszywa mineralne i/lub organiczne o strukturze porowatej.

Jako spoiwo stosuje się głównie wapno budowlane, jak również zaprawę tynkarską i murarską.

Na kruszywa nadają się materiały mineralne i organiczne o strukturze zwięzłej. Nie wolno stosować kruszyw organicznych o strukturze porowatej.

Tynki lekkie i przynależne do nich narzuty tynkarskie muszą być wykonane z suchych mieszanek tynkarskich.

Właściwości:

wytrzymałość na ściskanie bD tynków lekkich powinna wynosić od 2,5 do maks. 5,0 N/mm 2 ,

wytrzymałość na ściskanie narzutu na tynkach lekkich (MG II) powinna odpowiadać wytrzymałości zapraw i wynosić od 2,5 do 5,0 N/mm 2 ,

cały tynk musi być niezwilżalny wodą; uważa się, że ten wymóg jest spełniony, gdy współczynnik wchłaniania wody nie przekracza 0,5 kg/m 2 h 0,5 ,

gęstość objętościowa zaprawy stwardniałej musi wynosić od 0,6 do 1,3 kg/dm 3 .

Wskazówki praktyczne
Tynki lekkie nie są tynkami termoizolacyjnymi. Są jednak preferowane przy tynkowaniu ścian o wysokiej izolacyjności cieplnej (np. z porowatej cegły). Mogą też być nakładane z powodzeniem na trudne podłoża, np. o niewielkiej spoistości albo wykonane z różnych materiałów (np. mury z kamienia łamanego). Ewentualnie stosuje się wtedy zbrojenie tynku. Zalety tynków lekkich to ich wysoka elastyczność i niewielka wytrzymałość na ściskanie, dzięki czemu są mniej podatne na powstawanie pęknięć.

Układ warstw systemu:

podkład natryskowy (MG II lub MG III),

tynk lekki jako obrzutka,

narzut,

powłoka (o podwyższonej przepuszczalności pary wodnej i współczynniku nasiąkliwości wodą w < 0,2 kg/m 2 h 0,5 ), np. farby z żywicą silikonową lub emulsyjne farby silikonowe z ulepszającym dodatkiem żywicy silikonowej.

Grubość warstwy tynkarskiej:

średnia grubość tynku lekkiego jako obrzutki – 15 mm,

średnia grubość całego systemu tynkarskiego na zewnątrz – 20 mm,

średnia grubość całego systemu tynkarskiego wewnątrz – 15 mm

W pojedynczych punktach wolno zmniejszyć średnią grubość warstwy o 5 mm.

Literatura
SZYMAÁSKI E., KOŁAKOWSKI J.: Materiały budowlane z technologią betonu. Pol. Biał., Białystok 1996.
WEBER H. i in.: Fassadenschutz und Bausanierung (Ochrona elewacji i modernizacja budynków). V wyd. Expert-Verlag, Renningen 1994.
PN-70/B-10100. Roboty tynkowe. Tynki zwykłe. Wymagania i badania przy odbiorze.
PN-65/B-10101. Roboty tynkowe. Tynki szlachetne. Wymagania i badania techniczne przy odbiorze.
PN-91/B-06263. Beton lekki kruszywowy.
DIN 18550, cz. 4 oraz DIN 18557.

Za wyprawy ognioodporne uznaje się tynki i zaprawy wermikulitowe i perlitowe, które podwyższają odporność ogniową elementów budowlanych pokrytych nimi. Wymagania stawiane tym tynkom jako pokryciom przeciwpożarowym, podane są w normie DIN 4102.

Rodzaj
Tynki bez podkładu: tynki grupy PII (wysoce hydrauliczne zaprawy wapienne, zaprawy ze spoiwem PM, zaprawy cementowo-wapienne) lub PIVa (zaprawy gipsowe), PIVb (zaprawy gipsowo-piaskowe) i PIVc (zaprawy gipsowo-wapienne).

Tynki na podkładzie: tynki grupy PI (zaprawy wapienne tężejące na powietrzu lub w wodzie, hydrauliczne zaprawy wapienne), PII lub PIVa, PIVb lub PIVc. Także dwuwarstwowe wermikulitowe lub perlitowe zaprawy (środek wiążący cement lub gips), które mają grubość co najmniej 15 mm, uznaje się za tynki, nadające się do stosowania jako ochrona przeciwpożarowa.

Zastrzeżenia
Tynki bez podkładu muszą wykazywać wystarczającą przyczepność do powierzchni tynkowanej. Może być ona zapewniona przez obrzutkę i/lub narzut mechaniczny, albo mur z licznymi spoinami. Jeżeli podłoże jest gładkie, należy zastosować podkład pod tynk klasy A, (np. siatkę drucianą, siatkę ceglano-drucianą itp.), przy czym podkład winien być przede wszystkim dostatecznie przymocowany do chronionego elementu.

Wymagane grubości tynku chroniące przed pożarem zależą od rodzaju chronionego elementu, rodzaju ochronnej zaprawy i klasy odporności ogniowej elementu.

Literatura
KNUBLACH E: Einf.hrung in den baulichen Brandschutz (Wstęp do ochrony przeciwpożarowej budowli), Werner-Verlag, D.sseldorf 1994.
DIN 18550. Putze aus Mżrteln mit mineralischen Bindemitteln; Ausf.hrung (Tynki z zapraw ze spoiwem mineralnym, wykonawstwo).
DIN 4120. Brandverhalten von Baustoffen und Bauteilen; Zusammenfassung und Anwendung klassifirierter Baustoffe, Bauteile und Sonderbauteile (Odporność ogniowa materiałów i elementów budowlanych. Zestawienie i zakres stosowania kwalifikowanych materiałów, elementów i specjalnych elementów budowlanych).